Van klushuis naar collectief duurzame zelfbouw

 

Collectieve zelfbouw in de Amsterdamse buurt. In de Aberdingk Thijmstraat maken 21 zelfbouwers samen plannen om hun klushuizen duurzaam te verbouwen. Ze inspireren graag andere bewoners.

Mei 2018: Start gezamenlijk klusproject

Eind mei 2018 was er een feestelijk moment voor de zelfbouwers van 21 woningen in de Alberdingk Thijmstraat in Haarlem-Oost. Nadat in januari was begonnen met het slopen van de binnenkant van de huizen, werd nu de fundering van de aanbouw gestort. Dat werd gevierd met een 1e paalborrel. De bewoners realiseren gezamenlijk een zelfbouwproject.

Wie zijn de enthousiastelingen die gekozen hebben voor dit gezamenlijke klusproject? Michelle Smit (33) is een van hen. Samen met vriend Rob (34) koos zij er bewust voor: “Elk weekend zochten we op Funda, maar we konden geen betaalbaar huis vinden dat aan onze smaak voldeed. Met een klushuis kun je alles precies naar eigen wens maken, dus dat past bij ons. De aankondiging voor de laatste open dag lazen we een uurtje voor sluitingstijd. We sprongen nog net op tijd op de fiets om een kijkje te kunnen nemen.”

Collectieve duurzame aanpak

Ze laten straks een huurappartement van 46 m2 achter in het centrum van Haarlem en kunnen niet wachten om volgend jaar in hun droomhuis te trekken. De collectieve duurzame aanpak van het project spreekt hen aan: “Alle huizenbezitters gaan voor energielabel A en er moet nog veel uitgezocht worden. Daarom hebben we commissies ingesteld zoals een duurzaamheidscommissie, een bouwcommissie en, niet onbelangrijk, een feestcommissie, die de borrel heeft georganiseerd. Door onze vergaderingen en bijeenkomsten leren we elkaar steeds beter kennen. Er is heus weleens wat maar de onderlinge sfeer is gemoedelijk. Wat de bouwconstructie betreft, maak ik me ook geen zorgen. Mijn vriend Rob is constructeur en weet alles over zulke berekeningen.”

Een groen dakterras

Voorzitter Friso van der Linden woont op een steenworpafstand van zijn nieuwe huis. “Waar ik nu woon, ken ik mijn buren nauwelijks. Ik vind het leuk om samen dit hele proces te doorlopen en tegelijkertijd mijn buren te leren kennen. Als voorzitter zie ik het activeren van de bewoners om te participeren als mijn belangrijkste taak en dat werkt. Iedereen heeft goede ideeën en samen heb je nog meer goede ideeën.” Zorgen voor een beter milieu is voor hem meer dan alleen voor een bepaalde verwarmingsketel kiezen. “Om de kou buiten te houden, heb ik voor driedubbel glas gekozen. En ik ga een groen dakterras maken, waarvoor ik nu al plantjes kweek in mijn volkstuin. Aan de voorkant van, hopelijk, alle huizen komen geveltuintjes en als collectief bekijken we de mogelijkheden om het gedeelde achterpad te betegelen met speciale waterdoorlatende tegels om het riool te ontlasten.”

Aardgasvrij wonen

Joyce Oosterbroek (26) en haar vriend Bas (25) waren, zonder dat ze het wisten, door zijn vader ingeschreven onder het mom van ‘huren is zonde van het geld’. Na een eerste afwijzing mochten ze toch deelnemen aan het project. Joyce is erg te spreken over de gezamenlijke aanpak van het klushuizenproject. “De straat is verdeeld in vijf blokken met blokmeesters, die ook in de bouwcommissie zitten. Daarvoor wordt veel geappt. We zijn inmiddels zover in de kennismaking dat er geregeld grappen via de app worden gemaakt. Om de grappen van de zaken te scheiden, hebben we nu een extra groepsapp gemaakt. Dat is wel zo professioneel.”

Joyce heeft een passie voor duurzaamheid ontwikkeld. “Mijn zus Melissa heeft me aangestoken en wij kiezen, net als zij, voor gasvrij wonen. Dat is de toekomst. Ons huis wordt straks verwarmd én gekoeld met energie uit de lucht via een luchtwarmtepomp. Lang niet iedereen heeft meteen voor deze optie gekozen, maar ik heb het idee dat er nog meer mensen meegaan.”

De prognose voor het project is dat alle huizen eind 2018 wind- en waterdicht zijn. Daarna kan het klussen binnen in de huizen beginnen. Volg het project op www.cpovanatotz.nl

Tekst: Mariëtte Peperkamp

Foto: Hesse de Jonge

September 2018: Vorderingen collectieve duurzame zelfbouw

De zelfbouwers hebben niet stil gezeten sinds we in mei een kijkje namen. De hele zomer zijn de bouwcommissies druk bezig geweest met het inventariseren en onderzoeken van diverse vraagstukken.

Zo ook de duurzaamheidscommissie, vertegenwoordigd door Niels Corver en voorzitter Friso van der Linden. Niels: “We hebben eerst de behoeften van de bewoners geïnventariseerd en veel onderzoek verricht, waarbij we uiteindelijk uitkwamen bij Huizenaanpak.nl. Alle 21 woningeigenaren moeten energielabel A halen en daarom hebben we door Huizenaanpak.nl een energieprestatie-adviesrapport laten opstellen. Daaruit is gebleken dat de goedkoopste manier voor ons om energielabel A te halen, is om onze huizen goed te isoleren en daarbij zonnepanelen aan te schaffen. Dit zijn ook investeringen die zich in de praktijk al hebben bewezen. Degenen die meer willen en/of meer geld te besteden hebben kunnen verder gaan met het nemen van energiebesparende maatregelen.”

Hoe bekostigen de bewoners het verduurzamen van hun huis?
“Dat is voor iedereen anders en ligt aan de persoonlijke situatie. Wij hebben gekozen voor een duurzaamheidslening van 15.000 euro. Dat is een interessante optie waarbij we tegen een zeer lage rente op langere termijn de lening terugbetalen. In ons geval worden de maandelijkse lasten met 90 euro verhoogd. Wij besteden het geleende geld onder andere aan isolatie, zonnepanelen en vloerverwarming door de hele woning. Ook gaan we, net als alle andere bewoners, koken op inductie ter voorbereiding op de toekomst. Wanneer het moment komt dat de gaskraan dichtgaat, kan de cv-ketel eenvoudig vervangen worden door een warmtepomp. Een tussenoplossing is de hybride warmtepomp, waar verschillende bewoners meteen al voor kiezen. Het mooie van de duurzaamheidslening is dat deze los staat van de hypotheek.”

Woningen wind- en waterdicht
Het project loopt qua tijdsbestek geheel volgens planning van de aannemer. Deze week is het eerste blok van vijf woningen wind- en waterdicht opgeleverd. Op korte termijn volgen de andere blokken. Friso: “Het wordt nu tijd om zelf binnen aan de slag gaan. Iedereen heeft er enorm veel zin in, want tot nu toe hebben we alleen sloopwerk kunnen doen. De sfeer onder de toekomstige buren is uitstekend. Tijdens de ledenvergaderingen hebben we goede discussies, maar met veel respect voor elkaar. Niemand is de baas, dat zijn we allemaal.”

Het aanzicht van de straat is belangrijk
“Iedereen voelt zich verantwoordelijk voor de straat en we willen gebruik maken van de subsidie om geveltuintjes aan te leggen. We hebben geen voortuinen en daarmee krijgen we meer groen in de straat en het is beter voor de afwatering.” De toekomstige buren zouden het iedereen aanraden om deel te nemen aan een groepsbouwproces. “Je moet natuurlijk een beetje geluk hebben, maar zo’n bouwproject trekt ook vanzelf gelijkgestemde mensen aan. Tot nu toe hebben we gezamenlijk meer uren gebarbecued dan geklust, maar daar komt snel verandering in. Wij zijn er klaar voor!”

Kijk voor meer informatie over de duurzaamheidslening op haarlem.nl/duurzaamheids-lening/.

Maart 2019: Friso “Ik ga voor helemaal gasvrij!” 

In december 2018 rondde de aannemer de buitenwerkzaamheden af en ontvingen de laatste bewoners de sleutel van hun nieuwe huis. Alle 21 woningen werden wind- en waterdicht opgeleverd. De hoogste tijd voor de bewoners om zelf aan de slag te gaan met de binnenkant van hun woning.
Voorzitter Friso van der Linden vertegenwoordigt de duurzaamheidscommissie en dat doet hij met verve. Hoe gaat het met de bewoners en wat is er terecht gekomen van hun wensen om een zo duurzaam mogelijke woning te bouwen?

Tijd voor ontspanning
“Van september tot december zijn er nog een aantal vergaderingen geweest, maar er was ook tijd voor ontspanning. Aangezien we nog niet in de huizen woonden, spraken we in de stad af voor een gezellige buurtborrel. Vanaf de oplevering is er door iedereen keihard gewerkt, de sloopfase is alweer voorbij en we zijn aan het opbouwen.” Ondertussen zijn er al verschillende bewoners in hun huis getrokken. “De meesten zijn verder dan ik. Helaas heb ik te kampen gehad met lekkage in de kelder en mijn dak is ook nog niet goed. Als het regent hoor je het water golven. Daardoor heb ik pas een klein deel van mijn huis kunnen isoleren.”

Twaalf centimeter dikke isolatie
Muren en plafonds zijn voorzien van rachels en het wachten is nu op het aanbrengen van het twaalf centimeter dikke isolatiemateriaal, dat al klaarligt. Aan de achterzijde van Friso’s huis zijn alle kozijnen inmiddels voorzien van driedubbel glas. Naast isolatie geven ze een prachtig uitzicht op de Kathedrale Basiliek Sint Bavo aan de Leidsevaart. Voor de toekomst verwacht Friso dat zijn energierekening laag blijft. “Kom over een jaar nog eens terug om te zien of alle berekeningen en verwachtingen zijn uitgekomen. Daar ben ik zelf ook erg benieuwd naar. Ik heb besloten om helemaal gasvrij te gaan! Ik kies voor een elektrische boiler voor warm water en centrale verwarming. Dat is nu in gebruik duurder, maar de kosten voor gasverbruik stijgen snel.”

Zonnepanelen
Friso vertelt dat iedereen energielabel A gaat halen. “Eigenlijk blijkt het goed isoleren van vloeren, wanden en plafonds, zowel aan de binnen- als buitenkant van je huis, in combinatie met enkele zonnepanelen al voldoende te zijn om dat te halen. Maar voor de meeste bewoners is dat niet genoeg, zij gaan verder.” Op vrijwel alle daken in de straat komen zonnepanelen. “Iedereen gaat ervoor, ook mijn dak wordt helemaal vol gelegd met zonnepanelen. Wel als laatste, want het is duur om je hele huis duurzaam te krijgen.”

Tegels eruit, groen erin
Omdat veel woningen zijn uitgebouwd in de tuin, is een goede afwatering belangrijk. “Als vereniging hebben we een rioolpijp laten aanleggen, die aansluit op het openbare riool. De tegels in mijn tuin gaan eruit en worden vervangen door groen. Ook het geveltuintje aan de voorkant staat nog op mijn wensenlijstje. Maar nu eerst verder met de afwerking aan de binnenkant van mijn huis. Ik heb er zin in, zeker nu het steeds langer licht wordt.”

Tekst: Mariëtte Peperkamp
Foto: Hesse de Jonge (op de foto: zelfbouwers Ricardo en Stefanie)

Januari 2020: Duurzame zelfbouwers in de Alberdingk Thijmstraat: “Het resultaat is geweldig!”

Het klinkt zo idyllisch. Met de hele straat aan de slag om 21 gedateerde huizen om te toveren tot moderne woningen. Maar anderhalf jaar slopen, bouwen en klussen gaat je niet in de koude kleren zitten. Toch zouden de meeste collectieve zelfbouwers van de gerenoveerde huizen in de Alberdingk Thijmstraat het zo weer overdoen.

Zelfbouwer Ricardo, die al enige tijd samen met zijn vriendin in hun nieuwe huis woont, en voorzitter Friso, die nog niet helemaal klaar is maar er wel woont, vertellen over de renovatie. Hoe hebben de leden hun collectieve zelfbouwproject aangepakt? “We hadden alle werkzaamheden verdeeld over commissies, zoals een bouwcommissie, een inkoopcommissie en een subsidiecommissie. Dat was een goed idee, want anders viel het werk niet te organiseren.”

Overzicht door overlegstructuur
De bewoners hebben gezamenlijk ongelofelijk veel werk verzet, iets om trots op te zijn. En dat naast de dagelijkse werkzaamheden! Om iedereen te informeren, vorderingen bij te houden en beslissingen te nemen, kwamen de leden elke twee weken samen voor een ledenvergadering. “Deze overlegstructuur was heel nuttig, ook om het overzicht te behouden. We bespraken de stand van zaken, stelden nieuwe doelen en verdeelden taken. Ook hielden we stemmingen om besluiten te nemen, waarover de meerderheid van de leden het eens moest worden. Naast de ledenvergaderingen kwamen de commissies onderling ook bijeen, waardoor je soms wekelijks een vergadering had.”

Hobby-klussers
Wat was de grootste uitdaging? “Waarschijnlijk wel om 1,5 jaar het enthousiasme vast te houden. Dat lukte niet altijd even goed met zo’n grote groep mensen. Niet iedereen is even ondernemend en dat leidde weleens tot discussies. Het op een lijn komen met elkaar als hobby-klussers en onze 21 wensen overbrengen op de professionele aannemer waren ook uitdagend. De aannemer wilde bijvoorbeeld verder, terwijl wij nog moesten stemmen.”

Een leerzame periode
Ricardo had een doel voor zichzelf: ‘leren klussen’. “Als je nog niet kunt klussen, gaat er veel tijd zitten in het uitzoeken hoe je iets moet doen; informatie inwinnen, materialen kiezen en inkopen. Als iemand mij nu vraagt of ik kan klussen, dan zeg ik volmondig: JA!”

Duurzaam bouwen
Een van de doelen van het project was het krijgen van energielabel A voor alle woningen. Is dat gelukt? “Ja, iedereen heeft dat behaald. Zo zijn alle woningen extreem goed geïsoleerd, voorzien van mechanische – of balansventilatie en iedereen heeft minstens een HR cv-ketel. Ongeveer de helft van de bewoners is verder gegaan en heeft gekozen voor een zonneboiler met warmtecollector en ventilatiewarmtepomp, een luchtwaterwarmtepomp en/of zonnepanelen. De individuele keuze was vaak afhankelijk van de financiële haalbaarheid of het vertrouwen in het toekomstige rendement.”

Het eindresultaat
Terugkijkend op het bouwproces zijn ze tevreden met het eindresultaat. Ricardo: “De tijd, de moeite en het geld die erin zitten, zijn het allemaal waard geweest. We hebben er een geweldig huis aan overgehouden. En doordat je alle buren kent, is er een bepaalde saamhorigheid. Je kunt altijd bij elkaar terecht.” Friso sluit zich daarbij aan: “Ondanks dat mijn huis nog niet helemaal gereed is, bevalt het uitstekend. Ik heb nu veel meer ruimte en een fantastisch uitzicht over de stad vanuit mijn slaapkamer.”

Kijk voor meer info op https://cpovanatotz.nl/.

Tekst: Mariette Peperkamp